И-мэйл:   Нууц үг: 
 
Эхилэл Мэдээ мэдээсэл Номой hан Дуу хүгжэм Угай бэшэг Видео Гэрэл зураг Гэшүүн Монгол гүрэнэй буряадай эмхинүүд Бизнес hанал Холбогдохо  
Алтаргана - 2010 Улас түр Ниигэм Болбосорол Соёл Урлаг Байгууллага Тамир Эрэл Ћураг Түүхэ Нютагай үнэр Буряад зон Бизнесс
Урагшаа бүх дэлхийн монголчуудаа! Орон бүхний монголчууд нэгдэхтүн!    ::    Монголын тусгаар тогтнолын тэргүүн зэргийн зорилт нь бүх Монгол үндэстнийг нэгтгэж хүчирхэг Нармай Монгол улсыг байгуулах явдал мөн. Манай Монгол улс жинхэнэ утгаар тусгаар тогтнож хөгжье гэвэл бүх Монгол Туургатныг хамрах явдал.Ингэхийн тулд Дэлхийн Монголчуудын ариун голомт болсон Монгол улс нь бүх монголчуудыг өөртөө эдийн засаг, соёл, шашин, улс төрөөр үлгэрлэн дагуулах ёстой!!!     ::    
МЭДЭЭ МЭДЭЭСЭЛ
БАЗАР БАРАДИН
2010-06-23 00:00:00
БАЗАР БАРАДИН

Суута эрдэмтэ, ниитын ажал ябуулагша, уран зохёолшо Бараадиин Базар хадаа анхан Тїгнэ нютагћаа Ага зєєжэ ошоћон сагаангуудай угай Хуягтын (Бороншуугай) Бараадиин бїлэдэ бар жэлдэ (1878 он) Ага-Хангил нютагта тїрэћэн намтартай. Бороншуугай Бараадитан гэжэ дунда шадалтай айлайхи байћан гэхэ. Базар арбан нэгэн хїїгэдэй ахань байгаа. Тэрэ Агын дїрбэн классай приходско ћургуули эрхимээр дїїргээд, 1891 ондо Шэтэ хотын гурбан класстай училищида ороо ћэн. Энэ ћургуулида гурбан жэлэй туршада ћураад, гїйсэд дїїргээгїй байхадань, Санкт-Петербург хотодо Петр Бадмаевай эмхидхэћэн гимназида буряад хїбїїдые абажа захалћан юм. 17 наћатай Базар Барадин Цэбээн Жамцарано нїхэртэеэ хамта энэ ћургуулида оробо. Оройдоол 40-єєд хїбїїд абтаћан байгаа. Гимназиин 7 класс дїїргээд байтарынь, ћурагшадта хэрээћэ зїїлгэхэ гэћэн идхамжын хїдэлмэри хэгдэжэ эхилбэ, тиихэдэнь огто арсаћан Базар Барадин, Цэбээн Жамцарано мэтын томошог болоћон шабинарынь ћургуулияа хаяжа, нютагаа бусаћан юм.

Гэртээ ерээд, элдэб янзын ажал хэжэ байтараа, 1900 ондо Агын нэгэ наймааша буряад баянай оршуулагша боложо, Германи, Швейцари, Итали, Франци гэхэ мэтэ оронуудаар тїрїїшынхиеэ ябалсаба. Ћїїлдэ Цэбээн нїхэртэеэ хамта оюутан болоод ябахадаашье, зунай амаралтын їедэ Сибириин ород хїпеэсїїдэй оршуулагша боложо, Баруун Европоор нэгэнтэ бэшэ харгылалсаћан байдаг. Энэньшье ойлгосотой: нэгэдэхеэр, ћуража ябаћан зондо зэд хэрэгтэй, хоёрдохёор, хари хэлэ шудалха хэрэгтэнь сэгнэшэгїй аша тућатай. Иимэћээл Б.Барадин, Ц.Жамцарано гэгшэд англи, француз, немец хэлэнїїдые ћайн мэдэхэ байгаа.

Бороншуугай Бараадитан ћуури сагаангууд байћан юм гэхэ. Могойтоћоо баруулжаа Ага руу ородог Жэбхээћэн голой Ута–Хїндын адагта зућадаг, Догойн баруугаар ородог Їлэнтэ горхоной Їхэгтэ гэжэ газарта їбэлжэдэг байћан ха.

«Манай аба Бороншуу Бараади гээшэ Добёорной ахай гэгдэдэг, бїлэгћєє суглаанда ябадаг ћэн. Монгол бэшэгтэй байгаа. Шадалтай айл байћан юм. Минии мэдээ ороходо, гушаад адуутай, табяад їхэртэй, далаад гї, али наяад хонитой байгаа. Їбћэнэй машинатай аад, колхоз болоходо, тэрэнээ їгєє ћэн. Хулааг баян гэгдээгїй юм», – гэжэ Базарай дїї Жамьян 1982 ондо хэлэћэн байдаг.

Бараади эсэгэнь болон Норжомо эхэнь їхибїїдтээ ћургуули ћудар олгохые оролдодог тїрїї їзэлтэй хїнїїд байгаа. «Базарнай эрдэмтэй хїн болохо даа, харин Тїдэб Шэрнин хоёрнай модошо дархашуул болоно бэзэ. Должин ашамнай гоёор дууладаг», – гэжэ ехэл хїхилдэдэг ћэн. Їхибїїдээ бага балшар наћанћаань хуушан монгол їзэгтэ ћургадаг байгаа. Эсэгэнь Базарайнгаа амжалтаар ехэл баярлаха, «юушье гамнахагїйб, ћурахал байха» гэдэг бэлэй. Дугар, Бальжимаа болон бусад дїїнэрээ Базар їзэг бэшэгтэ ћургаа ћэн ха.

17-той Базар Шулуутай нютагай Сэбээнэй Хандаматай танилсажа, гэр бїлэ болоо ћэн. Дандар, Дабаа (Аюур) гэжэ нэрэтэй хїбїїдтэй болоћон байгаа. Дабаа мїн лэ залуугаар гэр бїлэ болоћон юм. Сэбэгэй Пагма (Мадюу) тэрэнэй ћамган болоћон гэхэ.

1902 ондо Базар Барадин Цэбээн Жамцарано хоёр Санкт-Петербург дахин ошожо, ехэ ћургуулиин юридическэ факультедтэ тїрїїн оробо. Ћїїлдэнь зїїн зїгэй хэлэнїїдэй факультет шэлэжэ, томо мэргэжэлтэд болохо їнэн харгыдаа гараћан тїїхэтэй. Эндэ ћуража байхадань, тэдэ хоёрто ородой суута эрдэмтэд-академигїїд С.Ф.Ольденбург, Ф.И.Щербатской, монголшо-профессорнїїд В.Л.Котвич, А.Д.Руднев, Г.И.Рамстедт, Д.А.Клеменц гэгшэд саг їргэлжэ хэлэшэгїй ехэ тућа хїргэдэг байгаа. Оюун бэлигынь сэгнэхэдээл тиигээ бшуу!

1905-1907 онуудаар Ородой Эрдэмэй академиин даабаряар Б.Барадин буряад мїргэлшэнэй хубсаћа їмдєєд, Монголой їргэн тала губяар, Хитадай болон Тїбэдэй їндэр хада уулануудаар мандаћан олон тоото дасан хиидїїдээр аяншалаа. Бусажа ерээд хэблэћэн хїдэлмэринїїд сооћоонь «Миларайбын сам», «Тїбэдэй зїїн хойто зїгїїдээр (1905-1907) аяншалћан тухай замай тэмдэглэлнїїд» гэћэн бїтээлнїїдынь їндэрєєр сэгнэгдэжэ, Пржевальскиин нэрэмжэтэ шанда хїртэћэн байха юм.

Б.Барадин 1908 онћоо 1917 он болотор Петербургын ехэ ћургуулиин зїїн хэлэнїїдэй факультедтэ профессорэй нэрэ зэргэтэйгээр ажаллаа.

1917-1923 онуудта Агын хоёрдохи шатын ћургуулида багшалаа. 1923 ондо шэнэ байгуулагдаћан Бурят-Монголой АССР-эй арадай гэгээрэлэй комиссараар баталагдаћан байна. Удаань Буряадай соёлой эрдэм-шэнжэлэлгын хїреэлэнгэй директорээр томилогдоо. Энэ хїреэлэнгэй хэлэ бэшэгэй таћагые даагшаар ажаллажа байтараа, 1937 ондо хардуулан тушаагдаад, бусажа ерээгїй.

Б. Барадинай тїрэл арадаа гэгээрїїлэн болбосоруулхын тулада хэћэн, бїтээћэн ажал хїдэлмэри айхабтар ехэ байћаниинь мїнєє элирэн тобойжо харагдана. Тїїхэ, домог, хэлэ бэшэг, уран зохёол, ёћо заншал, шажан мїргэл, ћуудал байдал, эрдэм шудалалга, соёл гэгээрэл - алишье їндэћэн асуудал абажа харахада, профессор Базар Барадинай хїдэлмэриие дурдангїй гарахын аргагїй бшуу. Хурса бодол, холын хараа, їргэн дэлисэ, нэрэ хїндэ, угсаата арадаймнай хуби заяан – эдэ мэтэ шэнжэ шанарнууд Базар Барадинай ажабайдалайнь зам харгытай танилсахадаа, манай зїрхэ сэдьхэл омогорхуулна.

Суута багша, эрдэмтэ, ниитын ажал ябуулагша, уран зохёолшо, аяншалагша Базар Барадинай хэћэн, бїтээћэн хїдэлмэри їргэн олониитэдэ хїсэд дїїрэнээр хїргэгдєєгїй байћаар. Тиин тэрэнэй хэћэн эрдэмэй ажал хэрэгїїдые, ниитын ажал ябуулгануудые, зохёол бїтээлнїїдые Буряадай Эрдэмэй тїбэй хїдэлмэрилэгшэдэй бїридхэжэ, олониитэдэ элирїїлэн тїхєєжэ байћаниинь ћайшаалтай ...


"Буряад хэлэнэй сахим hураха бэшэг"-hээ  авааб.

Bookmark and Share
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
ТООНТОЁО, ЭЖЫГЭЭ ХАЙРЛАЖА ЯБАГТЫ!
Бурханаhаа заяаhан бууса, буряадай гуламта нютагтаа, бултадаа hайнаар hуужа байнагты, улас, зонтной жаргалтай л, Улан-Үдэм гоёхон л байна. Арад зоной сагай hайнhаа ажа hууhан хүхэ мүнхэ сэлхир тэнгэри доро, багахандаа нюдөө нээжэ, балшар наhандаа аршаан уhаарнь ундалжа үдэhэн, байгши зонуудынь жаргалтай, байдал hайтай Монгол гүрэнэй Хэнтэй аймагай Дадал сомонhоо мэндэшэлнэб. Тооното нютагни, түмэн олонни, хуhан сэргэмни, хүлэглэhэн...
2017-04-17 09:23:46 Дэлгэрэнгүй »»
"АМИН ТООНТО" бүлгэмэй залуушууд 1га газар 2500 модо тариба. 2012 оной 10-н hарын 13-най үдэр.
"АМИН ТООНТО" бүлгэмэй залуушууд 1га газар 2500 модо тариба. 2012 оной 10-н hарын 13-най үдэр. (Монголой хамагай урда тээхи нараhан ойн хизаарые хамгаалаха ойжуулалт, Түб аймаг. Баянчандамани hомон)...
2012-10-27 04:13:32 Дэлгэрэнгүй »»
Амин Тоонто ТББ –ийн УЗ болон идэвхитэн гишүүдэд:
 2012 оны 10сарын 13ны өдрийг бүх нийтээр мод тарих өдөр болгон зарласантай холбогдуулан АминТоонто* ТББ-н зүгээс  Төв аймгийн Баянчандмань сумын нутагт мод тарих болсон тул явах боломжтой залуус холбоо барина уу! Утас 11-335588,  88207191 , 99091295...
2012-10-15 09:38:42 Дэлгэрэнгүй »»
НОМТОЕВ Цокто Номтоевич
Дγрбэн зγгэй нγхэдтэй Дγрѳѳ ниилэн ябаhан хγн Эрын ехэ баялиг Эдлээ гээшэ омогорхон ...
2012-01-14 11:44:13 Дэлгэрэнгүй »»
Үлзытын Дондог
Үлзытын Дондог (1936-1972) Үлзытын Дондог 1936 ондо Бэсүүр аймагай Заган дабаанай үбэртэ, үндэр Хайрангын хормойдо оршодог Шэбэртэ тосхондо түрэһэн юм. 1956 ондо түрэл Шэбэртэ нютагтаа арбан жэлэй дунда һургуулияа дүүргээд, Москва хотын М. Горькиин нэрэмжэтэ уран зохёолой дээдэ һургуулида орожо, магтаалтайгаар түгэсхөө һэн. Үхибүүдтэ зорюулһан «Гуурһанай гурбан нюуса» гэһэн түрүүшын шүлэгэй түүбэриингөө 1957 ондо ниитэлэгдэһэнһээ хойшо, ...
2012-01-03 01:13:40 Дэлгэрэнгүй »»
Сэтгэгдэл бичих
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл үлдээхдээ ёс бус хэллэг үл ашиглан сайтын хэрэглэгчидийг хүндэтгэн
соёлтой оролцоно уу!


Зочдын сэтгэгдэлд toonto.mn сайт ямар нэгэн хариуцлага хүлээхгүй болохыг анхаарна уу.
Сэтгэгдэл Нийт (0)
Сэтгэгдэл бичигдээгүй байна.
   
Facebook
сурталчилгаа

286px × 140px

сурталчилгаа
Хайх
Дуулагтий - Жараахайн гол
ВИДЕО
Баян-Уул сумаас УТХХэрэгт хэл...
Дангинамни Дуушан Ч.Энхзул Б.Б...
Галттаймни буряад дуун Үгэнь Д...
Оллоо ТВ - Нот-гүй яриа - Д.До...
Дуучин Д.Нямдаваа - Миний бури...
Нютаг уhанай дуун.Дуучин : МУГ...
САНАЛ АСУУЛГА
Та сайтын аль сэдэвт нь илүү орох дуртай вэ?
Дуу хүгжэм, радио
Бүгд
Зурагай сомог
Видео
Мэдээ мэдээсэл
Номой hан, угай бэшэг
Хэлэлсүүлгэ
 
СҮҮЛИЙН СЭТГЭГДЭЛҮҮД
» Сайн байцгаана уу ? Монгол дахь Буриадай холбоо гэж хаана байдаг юм ? хэлж өгөөч
» Хадамд гарахаар зэхэж буй охид бүсгүйчүүд болон бүх насныханд...
Л. Намсрай гуайн буриад аялгуун...
» Ашбагад, Худай, Хуасай овгийн талаар мэддэг зүйлсээсээ хуваалцаарай. Энэ овгийн хүмүүс байвал холбоо...
» Uriyadain Donoin xuuged xuugduudei xuuged gej baidaghaa xolbogdiit minii xugshin ejiin duu ni bgaad ...
» 2014 onoi altargana naadamai bayrai mendiie xurgeneb
» Yahan goy yum geesheb,ushuu goy goy zuragnuudii oruulaaraigtii,Balbarai baga altarganai zurag ene te...
» Bultaaraa hain baisgaana uu, 2013 onoi Balbar homoingoo baga altarganai zurag yagaad oruulnaguiwtee?...
» 2 takin ix gurnii shaxalt xaaltig davna gedeg tiim amar bish.deer n manai xund surtal
сурталчилгаа

286px × 140px